Αϋπνία

Το άτομο δυσκολεύεται να κοιμηθεί. λ.χ. θέλει πάνω από μισή ώρα για να το πάρει ο ύπνος (τύπος καθυστερημένης επέλευσης) ή ξυπνάει πριν προλάβει να ξεκουραστεί και μετά δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί (τύπος πρόωρης αφύπνισης), για έναν τουλάχιστον μήνα.

Η διαταραχή αυτή του ύπνου προκαλεί στο άτομο αποτελέσματα όπως κόπωση, εκνευρισμό, δυσκολία στην συγκέντρωση, κακουχία, στενοχώρια κ.λπ. τα οποία τον ενοχλούν σε σημαντικό βαθμό ή προκαλούν σημαντικού βαθμού έκπτωση στη λειτουργικότητά του σε έναν ή περισσότερους τομείς της ζωής του όπως επαγγελματικό, κοινωνικό, ερωτικό κ.ά..

Περίπου ένα 10% του πληθυσμού υποφέρει από χρόνια αϋπνία. Το ποσοστό είναι σημαντικά μεγαλύτερο ανάμεσα στους ηλικιωμένους.

Στο 25% των περιπτώσεων αϋπνίας δεν βρίσκεται κάποια αιτία και τότε η αϋπνία ονομάζεται πρωτοπαθής. Από το υπόλοιπο ποσοστό, οι συχνότερες αιτίες είναι άλλες ψυχικές διαταραχές και κυρίως η καταθλιπτική ή η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή.
Μάλιστα, η πιο συχνή μορφή αϋπνίας στην καταθλιπτική διαταραχή είναι του τύπου της πρόωρης αφύπνισης ενώ στην γενικευμένη αγχώδη διαταραχή είναι του τύπου της καθυστέρησης στην επέλευση του ύπνου.

Επίσης από τις αϋπνίες που θεωρούνται ως πρωτοπαθείς, ένα ποσοστό πιθανότατα έχει ως κρυφή αιτία κάποια ψυχική διαταραχή που δεν εκδηλώνεται με άλλα συμπτώματα παρά μόνο με αϋπνία ή και σωματικά συμπτώματα που φαίνονται ασύνδετα μεταξύ τους (π.χ. πόνοι στις αρθρώσεις, γαστρεντερικές διαταραχές, καρδιακές δυσλειτουργίες κ.λπ.) ενώ έχουν ως κοινή ρίζα απωθημένα, υποσυνείδητα δυσάρεστα συναισθήματα θλίψης, άγχους, ενοχής, φόβου κ.λπ..

Στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει κάποια έκδηλη ψυχική διαταραχή, το άτομο θα πρέπει να αναρωτηθεί με ειλικρίνεια προς τον εαυτό του μήπως υπάρχουν κάποιοι παράγοντες στη ζωή του που του προκαλούν κάποια ψυχική πίεση όπως έλλειψη ερωτικού συντρόφου, έλλειψη φίλων, ανεργία, οικονομικά προβλήματα, μία σχέση ή ένας γάμος όπου δεν νοιώθει καλά ή μία δουλειά που δεν είναι ικανοποιητική, κάποιες άλυτες εκκρεμότητες, κάποιοι φόβοι, βασικές ανεκπλήρωτες επιθυμίες ή ανησυχίες για το μέλλον κ.λπ..

Επίσης να διερευνήσει με προσοχή μήπως υπάρχουν δυσάρεστα συναισθήματα που τείνει να απωθεί ή αν τέλος ταλαιπωρείται από κάποια σωματικά προβλήματα που δεν έχουν μία ξεκάθαρη και βασισμένη σε αντικειμενικά ευρήματα ιατρική διάγνωση και τα οποία συχνά υποδηλώνουν ψυχολογικής φύσης προβλήματα.

Κάθε ένας από μία σειρά παραγόντων στρες, μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία, αφού το μυαλό μας όταν υπάρχει ψυχική διαταραχή ή κάποια κατάσταση σαν αυτές που περιγράφονται στην αμέσως παραπάνω παράγραφο, αντιλαμβάνεται ουσιαστικά κάποιας μορφή κίνδυνο• επομένως ελαττώνει τον ύπνο στο ελάχιστο, όπως θα έκανε αν υπήρχε στ’ αλήθεια κάποιος κίνδυνος για να τον αντιμετωπίσει.

Μη φαρμακευτική

Ψυχοθεραπεία για την θεραπεία της υποκείμενης αιτίας της αϋπνίας

Όπως φάνηκε και πιο πάνω, στα περί της αιτιολογίας της αϋπνίας, η αντιμετώπιση των περισσότερων περιπτώσεων ανεπαρκούς ύπνου (εκείνων όπου δεν υφίσταται πραγματικά πρωτοπαθής αϋπνία) περνάει μέσα από την θεραπεία της ψυχικής διαταραχής της οποίας αποτελεί σύμπτωμα. Όταν απουσιάζει κάποια ψυχική διαταραχή, η θεραπεία της αϋπνίας διέρχεται μέσα από την αντιμετώπιση των στρεσογόνων παραγόντων που το άτομο αποφεύγει. Κι αφού εδώ μιλάμε για μη φαρμακευτική αντιμετώπιση της αϋπνίας, προφανώς η λύση είναι μία ψυχοθεραπευτική διαδικασία.

Συμβουλές για την αντιμετώπιση αυτής καθ’ αυτής της αϋπνίας
(κυρίως όταν αυτή δεν είναι πραγματικά πρωτοπαθής)

Αναφορικά με την αντιμετώπιση της αϋπνίας αυτής καθ’ αυτής (και όχι της υποκείμενης αιτίας) υπάρχουν διάφορες συνιστώσες που επηρεάζουν τον ύπνο και που μπορούν να διορθωθούν γι αυτό χρειάζεται να ληφθούν υπ’ όψιν:

– Ουσίες όπως η καφεΐνη (καφές, σοκολάτα), η θεοφυλίνη (τσάι), η θεοβρωμίνη (σοκολάτα), η νικοτίνη (τσιγάρο, πούρο, πίπα) και το αλκοόλ διαταράσσουν τον ύπνο γι αυτό είναι καλό να αποφεύγονται εντελώς ή τουλάχιστον να ελαττωθούν ειδικά τις ώρες πριν τον ύπνο. Ας σημειωθεί ότι το αλκοόλ διευκολύνει μεν την έλευση του ύπνου, όμως συχνά οδηγεί σε ανήσυχο, μη αναζωογονητικό ύπνο και μερικές φορές προκαλεί πρόωρη αφύπνιση.

– Μερικά φάρμακα (όχι μόνο ψυχοτρόπα) προκαλούν αϋπνία και χρειάζεται να γνωρίζει το άτομο που παίρνει φάρμακα αν η αϋπνία περιλαμβάνεται στις παρενέργειές τους.

– Το εντελώς ήσυχο περιβάλλον είναι πολύ σημαντικό για έναν καλό ύπνο και αν αυτό δεν είναι εφικτό, πιθανόν να βοηθήσει η χρήση ωτασπίδων.

– Σημαντικός επίσης παράγων σχετικά υποτιμημένος είναι το δωμάτιο όπου κοιμάται κάποιος να είναι εντελώς σκοτεινό.

Έχει βρεθεί από έρευνα ότι άτομα τα οποία ξυπνούσαν αρκετές φορές μέσα στη νύχτα, κοιμόντουσαν πολύ πιο ανεμπόδιστα και αναζωογονητικά όταν κοιμόντουσαν σε περιβάλλον πολύ ήσυχο και απόλυτα σκοτεινό (όπου δεν υπήρχαν αναμμένα ή ήταν καλυμμένα ακόμα και τα λαμπάκια αναμονής ηλεκτρικών συσκευών όπως το στερεοφωνικό συγκρότημα ή ο δέκτης της τηλεόρασης).

– Η κατανάλωση τροφής και ειδικά δύσπεπτης όπως π.χ. το κρέας, λιγότερο από τρεις με τέσσερις ώρες πριν την βραδινή κατάκλιση διαταράσσει τον ύπνο.

– Καταστάσεις διέγερσης που βρίσκονται κοντά στην ώρα της βραδινής κατάκλισης εμποδίζουν έναν καλό ύπνο. Διέγερση μπορεί να προκληθεί από εργασία μέχρι αργά το βράδυ, από συζητήσεις και διενέξεις με άλλους, από την παρακολούθηση προγραμμάτων ή ταινιών στην τηλεόραση κ.λπ..

– Η αδράνεια κατά την διάρκεια της ημέρας, μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία ή ρηχό ύπνο.

– Ο μεσημεριανός ύπνος είναι πιθανό να ευθύνεται για δυσκολία έλευσης του ύπνου ή για πρόωρη αφύπνιση το βράδυ.

– Ιδιαίτερη μνεία δίνεται στην ακόλουθη και τελευταία συμβουλή καθώς έχει την πιο καθοριστική σημασία:

Είναι πολύ σημαντικό όταν κάποιος υποφέρει από χρόνια αϋπνία να μην μένει στο κρεβάτι πάνω από μισή ώρα προσπαθώντας να κοιμηθεί, είτε επειδή δεν τον παίρνει ο ύπνος απ’ την αρχή είτε επειδή έχει ξυπνήσει πρόωρα και δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί.

Δηλαδή αν διαπιστώσει ότι ο ύπνος δεν έρχεται παρ’ όλο που επί μισή ώρα προσπαθεί να κοιμηθεί, χρειάζεται να σηκωθεί απ’ το κρεβάτι και να κάνει κάτι, οτιδήποτε θέλει, όπως να διαβάσει ένα βιβλίο, να δει τηλεόραση, να περιηγηθεί στο internet, να κάνει κάποια δουλειά του σπιτιού, να πάει έναν περίπατο για μία περίπου ώρα και μετά να ξαναπέσει για ύπνο. Αν πάλι δεν τον έχει πάρει ο ύπνος μέσα σε μισή ώρα, να επαναλάβει το ίδιο. Αν πρόκειται για πρόωρη αφύπνιση σχετικά κοντά στην επιθυμητή ώρα αφύπνισης, ας ξεκινήσει κανονικά την ημέρα του από πολύ νωρίς το πρωί.

Όταν κάποιος μένει στο κρεβάτι και προσπαθεί να κοιμηθεί παρά το γεγονός ότι ο ύπνος δεν έρχεται, είναι σαν να «κακομαθαίνει» το νευρικό του σύστημα. Είναι σαν να του λέει, «δεν πειράζει αν δεν κάνεις σωστά τη δουλειά σου και δεν πέφτεις σε ύπνο όταν ξαπλώνω στο κρεβάτι για να κοιμηθώ, εγώ θα σου παρέχω όσο χρόνο θέλεις, θα στριφογυρίζω, θα μένω ξαπλωμένος μέχρι να σου έρθει η όρεξη να κάνεις σωστά τη δουλειά σου». Όταν σηκώνεται στη μισή ώρα, είναι σαν να του λέει «αν δεν πέφτεις σε ύπνο το πολύ σε μισή ώρα αφού ξαπλώσω για να κοιμηθώ, τότε κι εγώ θα σηκώνομαι, δεν θα σου δίνω άλλο χρόνο».

Επειδή όμως ο ύπνος είναι ζωτικής σημασίας για τον οργανισμό και είναι απαραίτητος για την ομαλή λειτουργία του νευρικού συστήματος και του σώματος γενικότερα, όταν το νευρικό σύστημα αντιληφθεί αυτήν την τακτική, θα αναγκαστεί να αντιστρέψει την συνήθεια της αϋπνίας, και θα μάθει να πέφτει σε ύπνο όταν του ζητιέται.

Είναι αλήθεια ότι η εφαρμογή της παραπάνω συμβουλής απαιτεί πειθαρχία και υπομονή από το άτομο, γιατί θα χρειαστεί για τις πρώτες μία έως το πολύ τρεις μέρες να υποστεί την δυσφορία που θα του φέρει μία έλλειψη ύπνου ακόμα μεγαλύτερη κι απ’ αυτή που του προκαλούσε η αϋπνία.

Όμως αν π.χ. κάποιος δεν κοιμηθεί καθόλου ή κοιμηθεί ελάχιστα ένα βράδυ ή ξυπνήσει και σηκωθεί πάρα πολύ πρωί εξ’ αιτίας της τακτικής που περιγράφεται παραπάνω, είναι ευνόητο ότι το επόμενο βράδυ θα είναι πολύ νυσταγμένος και οι πιθανότητες να κοιμηθεί μέσα στο πρώτο μισάωρο και χωρίς πρόωρη αφύπνιση είναι πολύ αυξημένες.

Κι αν αυτό δεν συμβεί από το πρώτο κιόλας βράδυ, θα συμβεί -λόγω συσσώρευσης της νύστας- το δεύτερο ή το τρίτο. Από κει κι έπειτα, επειδή το νευρικό σύστημα «θυμάται» ότι όταν δεν πέφτει σε ύπνο σε εύλογο χρονικό διάστημα, τότε τον στερείται ολότελα, μαθαίνει και εγκαταλείπει την συνήθεια της αϋπνίας.

Φαρμακευτική αντιμετώπιση της αϋπνίας

Και πάλι, σύμφωνα μ’ αυτά που αναφέρουμε στα περί την αιτιολογία της αϋπνίας η θεραπεία της συνήθως περνάει μέσα από την θεραπευτική αγωγή με φάρμακα που στοχεύουν στην υποκείμενη ψυχική διαταραχή, συνήθως την καταθλιπτική διαταραχή ή την γενικευμένη αγχώδη διαταραχή. (βλ θεραπείες των αντίστοιχων διαταραχών στην ενότητα «Ψυχικές διαταραχές»).

Από κει κι έπειτα, υπάρχουν διάφορα φάρμακα για την αντιμετώπιση αυτής καθ’ αυτής της αϋπνίας ως σύμπτωμα, που όλα όμως συνίστανται για βραχυχρόνια χρήση, το πολύ ένα μήνα, δεδομένου ότι δεν θεραπεύουν την υποκείμενη αιτία της αϋπνίας.

Βενζοδιαζεπίνες. Η φθοριονιτραζεπάμη (Hipnosedon) και η τριαζολάμη (Halcion) έχουν εκτός από υπνωτική δράση και αγχολυτική επίδραση η οποία κρατάει και τις πρώτες πρωινές ώρες μετά την αφύπνιση. Μερικές φορές το πρωί παραμένει μία υπολειπόμενη υπνηλία αν και συνήθως αφήνουν απλά μία ευχάριστη αίσθηση ηρεμίας.

Η μακρόχρονη χρήση τους προκαλεί εξάρτηση (το άτομο γίνεται απρόθυμο να διακόψει την χρήση τους, γιατί η διακοπή τους συνοδεύεται από επίμονη αϋπνία) και αντοχή (χρειάζονται σταδιακά όλο και μεγαλύτερες δόσεις για την επίτευξη του ίδιου υπνωτικού αποτελέσματος). Χορηγούνται μόνο με ειδική συνταγή ιατρού με κόκκινη διαγράμμιση.

Αντιισταμινικά. Το αντιισταμινικό φάρμακο υδροξυζίνη (Atarax) έχει ως κύρια ένδειξη την αντιμετώπιση του κνησμού αλλεργικής αιτιολογίας, καθώς η ισταμίνη είναι μία ουσία που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη τοπικών αντιδράσεων του ανοσοποιητικού συστήματος.

Έχει ως πολύ συχνή παρενέργεια την καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος και την υπνηλία, παρενέργεια που μπορεί να αποβεί χρήσιμη στην αντιμετώπιση της αϋπνίας και δευτερευόντως του άγχους, χωρίς τον κίνδυνο της εξάρτησης και αντοχής των βενζοδιαζεπινών. Συχνά αφήνει υπολειπόμενη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και σε αρκετούς ανθρώπους προκαλεί ένα ενοχλητικό αίσθημα κόπωσης, θολούρας και «βαριού κεφαλιού» κατά τις πρώτες ώρες μετά την αφύπνιση. Δεν χρειάζεται ειδική συνταγή.

Νεώτερα υπνωτικά. Οι ζολπιδέμη (Stilnox), ζαλεπλόνη (Sonata) και ζοπικλόνη (Imovane) σχεδιάστηκαν με σκοπό να φέρνουν τα ίδια αποτελέσματα με τις υπνωτικές βενζοδιαζεπίνες, αλλά χωρίς τα μειονεκτήματά τους της εξάρτησης και της αντοχής.

Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν αποδείχθηκε ποτέ στην πράξη. Η ζολπιδέμη μάλιστα στην αρχή της κυκλοφορίας της διαφημίστηκε ιδιαίτερα γι αυτά τα πλεονεκτήματα, στην πορεία όμως φάνηκε ότι είναι κι αυτή εθιστική και αναπτύσσει αντοχή όπως και οι βενζοδιαζεπίνες. Έτσι ενώ στην αρχή στην Ελλάδα χορηγείτο χωρίς ειδική συνταγή, αργότερα τέθηκε και γι αυτήν ο ίδιος περιορισμός που ισχύει και για τις βενζοδιαζεπίνες. Ειδική συνταγή χρειάζονται για τους ίδιους λόγους και τα άλλα δύο υπνωτικά που ακολούθησαν την ζολπιδέμη, δηλαδή η ζαλεπλόνη και η ζοπικλόνη.

Όλα μπορεί να προκαλέσουν υπολειπόμενη υπνηλία και νύστα (που παραμένουν δηλαδή μετά την πρωινή αφύπνιση), κούραση, ζαλάδα καθώς και διαταραγμένα όνειρα, ιδίως η ζολπιδέμη και η ζοπικλόνη.

Αντιψυχωτικά. Μερικά αντιψυχωτικά φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μικρές δόσεις για την διευκόλυνση του ύπνου δεδομένου ότι έχουν ως συχνή παρενέργεια την υπνηλία. Τέτοια είναι κυρίως η κουετιαπίνη (Seroquel) και η ολανζαπίνη (Zyprexa). Επίσης η ζουκλοπενθιξόλη (Clopixol) χρησιμοποιείται συχνά στην αϋπνία που συνοδεύει την διέγερση σε ανοϊκούς ασθενείς. Ακόμα και σε μικρές δόσεις είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουν ενοχλητική υπολειπόμενη υπνηλία μετά την πρωινή αφύπνιση, βαρύ κεφάλι, αίσθημα «θολούρας» , ζάλη και ελάττωση της έντασης των συναισθημάτων γενικά που είναι δυσάρεστη για έναν άνθρωπο που δεν υποφέρει από ψύχωση.

Αντικαταθλιπτικά. Μερικά αντικαταθλιπτικά φάρμακα που επίσης έχουν ως πολύ συχνή παρενέργεια την υπνηλία είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της αϋπνίας. Τέτοια είναι η τραζοδόνη (Trittico) και η μιρταζαπίνη (Remeron). Αρκετά συχνά προκαλούν υπολειπόμενη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας μετά την πρωινή αφύπνιση, βαρύ κεφάλι, αίσθημα θόλωσης διανοίας.

Τα φυσικά προϊόντα μελατονίνη (Circardin) και βαλεριάνα (Valmane) μπορούν να βοηθήσουν στις διαταραχές του ύπνου. Χορηγούνται χωρίς ιατρική συνταγή.

H μελατονίνη είναι ορμόνη που παράγεται από την υπόφυση και εμπλέκεται στην ρύθμιση των κιρκαδιανών ρυθμών, του κύκλου δηλαδή ύπνου – εγρήγορσης μέσα στο 24ωρο και χορηγείται σε δόσεις από 0,3 έως 10 mg την ημέρα, μισή έως δύο ώρες πριν την βραδινή κατάκλιση.

Η ευεργετική επίδραση της μελατονίνης δεν έχει αποδειχθεί με συνέπεια, καθώς υπάρχουν αντικρουόμενα αποτελέσματα σε διάφορες μελέτες. Σε κάποιες μελέτες φαίνεται ότι μειώνει τον χρόνο επέλευσης του ύπνου και αυξάνει την συνολική του διάρκεια. Πιθανόν να είναι πιο αποτελεσματική όταν χορηγείται 2 ώρες πριν την βραδινή κατάκλιση.

Είναι πιο χρήσιμη σε αϋπνία που οφείλεται σε διαταραχές του κιρκαδιανού ρυθμού όπως το jet lag (δεσυγχρόνωση) λόγω της απότομης αλλαγής της ώρας από τόπο σε τόπο όταν ταξιδεύουμε μακρινές αποστάσεις με αεροπλάνο. Επίσης ίσως είναι χρήσιμη στην αϋπνία των ηλικιωμένων που μερικές φορές έχουν ελαττωμένη νυχτερινή έκκριση μελατονίνης και γενικά σε άτομα στα οποία η ενδογενής παραγωγή μελατονίνης είναι χαμηλή. Μπορεί να προκαλέσει κούραση και ζαλάδα.

Η βαλεριάνα είναι φυτικό προϊόν από μέρη του φυτού valeriana officinalis, και υπάρχουν πολλές διπλά τυφλές μελέτες που δείχνουν ότι μειώνει τον χρόνο επέλευσης του ύπνου και τον αριθμό των αφυπνίσεων. Μερικές άλλες μελέτες δεν επιβεβαιώνουν αυτά τα αποτελέσματα. Γυναίκες και άτομα κάτω των 40 ετών φαίνεται ότι ανταποκρίνονται καλύτερα. Η συνήθης δόση της είναι 400 – 900 mg δύο ώρες πριν την βραδινή κατάκλιση.

Αλληλεπιδρά με τους ίδιους υποδοχείς στον εγκέφαλο (GABA υποδοχείς) των οποίων την λειτουργία επηρεάζουν και οι βενζοδιαζεπίνες και έχει όπως κι εκείνες αγχολυτικό αποτέλεσμα εκτός από υπνωτικό. Μπορεί να προκαλέσει υπολειπόμενη υπνηλία μετά την πρωινή αφύπνιση, ναυτία, πονοκέφαλο.

ΠΑΝΩ

Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη εμπειρία στο διαδίκτυο. Συμφωνώντας αποδεχτείτε τη χρήση των cookies σύμφωνα με την πολιτική cookie.

Ρυθμίσεις απορρήτου

Όταν επισκέπτεστε τον ιστότοπο, μπορεί να αποθηκεύσει ή να ανακτήσει πληροφορίες στο πρόγραμμα περιήγησής σας, κυρίως με τη μορφή cookie. Ελέγξτε τις προσωπικές σας υπηρεσίες cookie εδώ.

Αυτά τα cookies είναι απαραίτητα για να λειτουργήσει ο ιστότοπος και δεν μπορεί να απενεργοποιηθεί στα συστήματά μας.

Για τη χρήση αυτού του ιστότοπου χρησιμοποιούμε τα παρακάτω cookies που απαιτούνται από τεχνική άποψη
  • wordpress_test_cookie
  • wordpress_logged_in_
  • wordpress_sec

Απορρίψη όλων των υπηρεσιών
Δέχομαι όλες τις υπηρεσίες